Porodično pravoPravni blog

BRAK SA STRANCEM

U današnje vreme ni jednog trenutka se ne postavlja pitanje da li bismo mogli da stupimo u brak sa stranim državljaninom jer je ono jedno od osnovnih ljudskih prava zagarantovano čak i međunarodnim dokumentima od kojih su najvažnije Opšta deklaracija o pravima čoveka Ujedinjenih Nacija[1] iz 1948. godine u kojoj je propisano da punoletni muškarci i žene mogu slobodno da stupaju u brakove bez ikakvih diskriminatorskih ograničenja po pitanju rase, vere ili državljanstva. Ova norma se tumači u svakoj zemlji zasebno u skladu sa odredbom kojom se definiše brak. Kod nas je u Porodičnom zakonu[2] brak definisan kao zajednica muškarca i žene. Odatle izvodimo zaključak da je kod nas zabranjena poligamija u bilo kom obliku, kao i istopolni brakovi. U Republici Srbiji, danas je pravo stranaca na brak opšte pravo koje proizlazi iz Ustava[3] republike Srbije iz 2006. godine i priznato je pod jednakim uslovima kao i domaćim državljanima.

Drugi jako važan međunarodni dokument kojim se potvrđuje ovo pravo je Međunarodni pak o građanskim i političkim pravima iz 1966. godine[4] kojim se priznaje pravo na stupanje u brak muškarcima i ženama zrelim za brak.

Pravo stranaca na brak je danas opšte prihvaćeno pravo u većini država u svetu i priznato je pod jednakim uslovima kao i domaćem državljaninu. Međutim, nije tako bilo uvek. U jednom periodu posle Drugog svetskog rata u manjem broju država ovo pravo je bilo ograničeno u cilju zaštite statusa domaćih državljana, kao što je to bio slučaj sa bivšom Jugoslavijom. Sklapanje brakova dovelo je do zloupotrebe ovog prava od strane stranaca koji su na ovaj način dolazili do državljanstva na jednostavan način. Moderne države su u prevenciji ovog problema uvele dodatne uslove za sticanje državljanstva, bez ograničavanja prava na stupanje u brak. Dobar primer ovde može nam poslužiti današnja Grčka sa izuzetno strogim uslovim za sticanje državljanstva, ali bez ograničenja za stupanje u brak. Uslovi za sticanje grčkog državljanstva su tri kumulativno postavljena uslova: Da je kandidat za državljanstvo u braku sa grčkim državljaninom ili državljankom, da imaju zajedničko dete i ukoliko je kandidat muškarac, da odsluži vojni rok u grčkoj vojsci.

Problem koji može nastati prilikom ostvarivanja ovog prava jeste sukob pravnih pravila dve različite zemlje, ukoliko razlike postoje, kao i priznavanje braka sklopljenog u jednoj zemlji od strane druge zemlje. Ovo su pitanja merodavnog prava za konkretan slučaj i pitanja forme u kojoj je brak sklopljen.

Ukoliko bismo, kao državljani srbije,  želeli da stupimo u brak sa stranim državljaninom prvo na šta treba da se osvrnemo jeste Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja (ZMPP)[5], i član 32 ovog zakona:

“U pogledu uslova za zaključenje braka merodavno je, za svako lice, pravo države čiji je ono državljanin u vreme stupanja u brak.

I kad postoje uslovi za zaključenje braka po pravu države čiji je državljanin lice koje želi da zaključi brak pred nadležnim organom Savezne Republike Jugoslavije, neće se dozvoliti

zaključenje braka ako, u pogledu tog lica, postoje po pravu Savezne Republike Jugoslavije smetnje koje se odnose na postojanje ranijeg braka, srodstvo i nesposobnost za rasuđivanje.”[6].

Iz ovoga vidimo da se kumulativno primenjuju oba pravna poretka, s tim da se svaki primenjuje na svog državljanina. Na primer, ukoliko bismo imali situaciju da se naš državljanin  koji ima 18 godina želi oženiti državljanokom Sjedninih Američkih Država koja takođe ima 18 godina, oni svoje parvo na brak ne bi mogli da ostvare bez posebnih saglasnosti i ostalih potvrda koje se zahtevaju po pravu SAD za sklapanje braka sa maloletnim licem, jer je po pravu SAD njihova državljanka idalje maloletna.

S druge strane stoji pitanje forme braka koja se mora ispuniti da bi brak bio važeći svuda u svetu. Pošto je sklapanje braka formalni akt to znači da je forma izuzetno bitna za važnost braka, i obezbeđuje pravnu sigurnost licima koja stupaju u brak jer on sa sobom nosi i određena prava i obaveze. Članom 33 ZMPP određeno[7] je da je za formu braka merodavno pravo mesta zaključenja braka. Dakle ukoliko bi naš državljanin zaključio brak sa državljaninom Francuske u Engleskoj, bez obzira na sve forma bi se proveravala prema pravu Engleske. S druge strane, ukoliko bi se zaključivao u nekoj od država koja zahteva da brak bude zaključen u formi religijskog obreda, kompletna ceremonija bi morala biti ispoštovana bez obzira na to koje su vere partneri, međutim ovakvih slučajeva ja jako malo. U nekim zemljama je čak propisana i građanska i religijska forma braka, alternativno postavljena.

Ko što vidimo, jedno od osnovnih ljudskih prava, koje je zagarantovana međunarodnim dokumentima i u velikoj većini zemalja podignuto na nivo ustavnog načela sa sobom nosi brojne komplikacije i može dovesti polu sklopljenih brakova koji na jednoj teritoriji važe a drugoj ne.

Sasvim su drugačija pitanj, i još složenija ona koja se tiču razvoda braka, ostvarenja prava ili izvršenja obaveza nastalih iz braka i brojne druge situcije koje nepredvidivi život može da iznedri. Uglavnom se sva ona nalaze u zakonima zemalja koji se tuču sukoba zakona sa propisima drugih zemalja.

Vidimo da jedna naizgled jednostavna institucija, deinisana u jednoj rečenici može dovesti do brojnih pitanja kada se ubaci inostrani element.


IZVORI:

  • Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja, (“Sl. list SFRJ”, br. 43/82 i 72/82 – ispr., “Sl. list SRJ”, br. 46/96 i “Sl. glasnik RS”, br. 46/2006 – dr. zakon)
  • Međunarodno privatno pravo, prof. dr Tibor Vardi, prof. dr Bernadet Bordaš, prof. dr Gašo Knežević, prof dr. Vladimir Pavić, Univerzitet u Beogradu – Pravni fakultet, Beograd 2016.

[1] http://www.sostelefon.org.rs/zakoni/12.%20Univerzalna%20deklaracija%20o%20ljudskim%20pravima.pdf

[2] Sl. glasnik RS”, br. 18/2005, 72/2011 – dr. zakon i 6/2015

[3] “Sl. glasnik RS”, br. 98/2006

[4] Usvojen i otvoren za potpisivanje i ratifikovanje ili pristupanje rezolucijom Generalne

skupštine Ujedinjenih nacija 2200A (XXI) od 16. decembra 1966 godine. Stupio na snagu 23.

marta 1976. godine u skladu sa članom 49. Službeni list SFRJ (MeĎunarodni ugovori) br. 7/1971.

[5] Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja, (“Sl. list SFRJ”, br. 43/82 i 72/82 – ispr., “Sl. list SRJ”, br. 46/96 i “Sl. glasnik RS”, br. 46/2006 – dr. zakon)

[6] Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja, (“Sl. list SFRJ”, br. 43/82 i 72/82 – ispr., “Sl. list SRJ”, br. 46/96 i “Sl. glasnik RS”, br. 46/2006 – dr. zakon)

[7] Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja, (“Sl. list SFRJ”, br. 43/82 i 72/82 – ispr., “Sl. list SRJ”, br. 46/96 i “Sl. glasnik RS”, br. 46/2006 – dr. zakon)


Autor teksta: Vanja Talijan.


*Napomena: Tekstovi u okviru Projekta Law bloggers / Pravni blogeri, priredjeni su u vidu stručnih radova i predstavljaju vrstu pisanog rada koji sadrži korisne priloge iz domena određene struke. Stručni rad ne mora biti izvorno istraživanje i ne mora sadržati nove, originalne naučne spoznaje i rezultate. Njegova osnovna svrha sastoji se u prikupljanju i tumačenju već poznatih činjenica, informacija, stavova i teorija, na način koji doprinosi širenju naučnih spoznaja, razvijanju novih pristupa u interpretaciji i primeni postojećih naučnih rezultata i prilagođavanju tih rezultata potrebama savremene teorije i prakse. Udruženje Nomotehnički Centar iz Beograda,  ne odgovara za tumačenje prikupljenjih činjenica, informacija, stavova i teorija u autorskom radu, svaki autor odgovara za tačnost informacija u svom radu.


Svako kopiranje, umnožavanje, objavljivanje i distribuiranje celine ili delova teksta predstavlja povredu autorskog prava i krivično delo (shodno odredbama Zakona o autorskom i srodnim pravima i  Krivičnog zakonika).

Korišćenje delova teksta dozvoljeno je shodno autorskom pravu i uz saglasnost Udruženja Nomotehnički Centar kao i autora: Vanja Talijan.


ODRICANJE OD ODGOVORNOSTI – Sadržaj internet mesta služi u informativne i edukativne svrhe. Odgovarajući pravni instrumenti imaju prednost u odnosu na informacije sadržane na internet prezentaciji. Udruženje Nomotehnički Centar iz Beograda ne prihvata odgovornost za bilo kakvu upotrebu infromacija sadržanih na internet prezentaciji.